Funkcje - wykresy i własności
Zadania otwarte z matur i informatorów maturalnych Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z lat 2002-2022.
Zadanie 1.
Zaznacz na płaszczyźnie zbiór
Napisz równania osi symetrii figury \(F\).
Rozwiązanie
Najpierw wyznaczamy dziedzinę wyrażenia logarytmowanego:
Podstawa logarytmu jest mniejsza od \(1\), więc funkcja logarytmiczna jest malejąca. Stąd
Otrzymujemy \(|x|\le5\). Po uwzględnieniu dziedziny:
Warunek \(|y|\gt 0\) oznacza \(y\neq0\). Zbiór \(F\) tworzą więc dwa pionowe pasy z wyłączeniem osi (OX).
Figura jest symetryczna względem obu osi układu współrzędnych.
Zadanie 2.
Naszkicuj w jednym układzie współrzędnych wykresy funkcji
Na podstawie wykonanego rysunku określ liczbę ujemnych rozwiązań równania \(f(x)=g(x)\).
Rozwiązanie
Wykres funkcji \(f(x)=2^{x+1}\) otrzymujemy przez przesunięcie wykresu \(y=2^x\) o jednostkę w lewo.
Drugą funkcję zapisujemy w postaci
Najpierw rysujemy hiperbolę \(y=\frac1x\), przesuwamy ją o jednostkę w górę, a następnie część wykresu leżącą poniżej osi (OX) odbijamy symetrycznie względem tej osi.
Dla \(x\lt 0\) wykresy przecinają się dwa razy. Jedno z przecięć występuje dla \(x=-2\), a drugie dla \(x\in(-1,0)\).
Zadanie 3.
Dane są funkcje \(f\), \(g\) i \(h\) określone wzorami
a) Naszkicuj wykres funkcji \(f\).
b) Wyznacz wzór i naszkicuj wykres funkcji \(f\circ g\).
c) Wyznacz wzór i naszkicuj wykres funkcji \(h\circ f\circ g\).
Rozwiązanie
Funkcja \(f(x)=2^x\) jest funkcją wykładniczą, przechodzącą między innymi przez punkty \((-1,\frac12)\), \((0,1)\), \((1,2)\), \((2,4)\).
W części b) podstawiamy \(g(x)=-x\) jako argument funkcji \(f\):
W części c) do otrzymanej wartości stosujemy funkcję \(h\):
Zadanie 4.
Funkcja \(f\) jest funkcją wykładniczą. Określ liczbę rozwiązań równania
w zależności od wartości parametru \(m\). Odpowiedź uzasadnij.
Rozwiązanie
Funkcja \(g(x)=f(x-1)\) jest przesunięciem funkcji wykładniczej o jedną jednostkę w prawo. Nadal jest różnowartościowa, a jej zbiorem wartości pozostaje przedział \((0,+\infty)\).
Prosta pozioma \(y=m\) nie przecina wykresu dla \(m\le0\), natomiast dla każdego \(m\gt 0\) przecina go dokładnie raz.
Zadanie 5.
Wyznacz najmniejszą i największą wartość funkcji \(f(x)=(x-1)(5-x)\) w przedziale \([0,7]\).
Rozwiązanie
\(f(x)=-x^2+6x-5=-(x-3)^2+4\). Wierzchołek daje maksimum \(4\). Na końcach: \(f(0)=-5\), \(f(7)=-12\).
Zadanie 6.
Sporządź wykres \(f(x)=\left|\frac{x-4}{x-2}\right|\), a następnie wyznacz wszystkie \(k\), dla których równanie \(\left|\frac{x-4}{x-2}\right|=k\) ma dwa rozwiązania o ujemnym iloczynie.
Rozwiązanie
Dla \(k\ge0\) rozwiązujemy równania bez wartości bezwzględnej. Otrzymujemy
Ich iloczyn jest ujemny, gdy \(\frac{4(k^2-4)}{k^2-1}\lt 0\). Po uwzględnieniu dwóch różnych rozwiązań daje to \(1\lt k\lt 2\).
Zadanie 7.
Wyznacz dziedzinę \(f(x)=\log_{x^2-3}(x^3+4x^2-x-4)\) i zapisz ją jako sumę przedziałów.
Rozwiązanie
Argument rozkłada się na \((x+4)(x-1)(x+1)\), więc jest dodatni dla \(x\in(-4,-1)\cup(1,\infty)\). Podstawa musi być dodatnia i różna od \(1\): \(|x|\gt \sqrt3\), \(x\ne\pm2\).
Zadanie 8.
Funkcja homograficzna \(f\) jest określona wzorem \(f(x)=\dfrac{px-3}{x-p}\), gdzie \(p\in\mathbb R\) jest parametrem i \(|p|\ne\sqrt3\).
a) Dla \(p=1\) zapisz wzór funkcji w postaci \(f(x)=k+\dfrac{m}{x-1}\), gdzie \(k\) oraz \(m\) są liczbami rzeczywistymi.
b) Wyznacz wszystkie wartości parametru \(p\), dla których w przedziale \((p,+\infty)\) funkcja \(f\) jest malejąca.
Rozwiązanie
a) Podstawiamy \(p=1\) do wzoru funkcji:
Licznik zapisujemy jako \(x-3=(x-1)-2\), dlatego
Stąd \(k=1\) i \(m=-2\).
b) Wykonujemy dzielenie licznika przez mianownik:
W przedziale \((p,+\infty)\) wyrażenie \(x-p\) jest dodatnie, a funkcja \(\frac1{x-p}\) jest malejąca. Cała funkcja \(f\) jest więc malejąca dokładnie wtedy, gdy współczynnik przy tym wyrażeniu jest dodatni:
Rozwiązujemy nierówność:
Zadanie 9.
Na rysunku poniżej przedstawiono wykres funkcji logarytmicznej \(f\).
Rozwiąż równanie \((f(x))^2-16=0\).
Rozwiązanie
Z wykresu odczytujemy, że funkcja ma miejsce zerowe w punkcie \(x=1\) oraz że \(f(4)=-2\). Jeśli \(f(x)=\log_a x\), to
Z definicji logarytmu mamy \(a^{-2}=4\), a ponieważ podstawa logarytmu jest dodatnia, otrzymujemy \(a=\frac12\). Zatem
Rozkładamy równanie:
Rozwiązujemy oba równania logarytmiczne:
Zadanie 10.
Sporządź wykres funkcji \(f\) danej wzorem \(f(x)=2|x|-x^2\), a następnie, korzystając z niego, podaj wszystkie wartości \(x\), dla których funkcja \(f\) przyjmuje maksima lokalne i wszystkie wartości \(x\), dla których przyjmuje minima lokalne.
Rozwiązanie
Korzystamy z definicji wartości bezwzględnej. Dla argumentów nieujemnych i ujemnych otrzymujemy dwie parabole:
Prawa część wykresu jest fragmentem paraboli o wierzchołku \((1,1)\), a lewa — fragmentem paraboli o wierzchołku \((-1,1)\). Obie części łączą się w punkcie \((0,0)\).
W otoczeniu argumentów \(x=-1\) i \(x=1\) wartości funkcji są mniejsze od \(1\), więc w tych punktach funkcja przyjmuje maksima lokalne. Natomiast dla \(x\) bliskich zeru, lecz różnych od zera, mamy \(f(x)\gt f(0)=0\), zatem w \(x=0\) funkcja przyjmuje minimum lokalne.
Zadanie 11.
Dane są \(f(x)=3^{x^2-5x}\) i \(g(x)=(\frac19)^{-2x^2-3x+2}\). Dla jakich \(x\) zachodzi \(f(x)\gt g(x)\)?
Rozwiązanie
\(g(x)=3^{4x^2+6x-4}\). Ponieważ podstawa \(3\gt 1\), porównujemy wykładniki:
Miejsca zerowe to \(-4\) i \(\frac13\).
Zadanie 12.
Wyznacz dziedzinę funkcji \(f(x)=\log_x(4^x-12\cdot2^x+32)\).
Rozwiązanie
Logarytm jest określony, gdy jego podstawa jest dodatnia i różna od \(1\), a argument dodatni:
W nierówności dotyczącej argumentu wprowadzamy podstawienie \(t=2^x\). Wtedy \(t\gt 0\) oraz \(4^x=t^2\), więc
Rozkładamy trójmian na czynniki:
Parabola ma ramiona skierowane w górę, dlatego nierówność jest spełniona dla
Wracamy do zmiennej \(x\). Funkcja \(2^x\) jest rosnąca, zatem
Łączymy te warunki z \(x\gt 0\) i \(x\ne1\).
Zadanie 13.
Dana jest funkcja \(f(x)=|x-1|-|x+2|\) dla \(x\in\mathbb R\).
a) Wyznacz zbiór wartości funkcji \(f\) dla \(x\in(-\infty,-2)\).
b) Naszkicuj wykres tej funkcji.
c) Podaj jej miejsca zerowe.
d) Wyznacz wszystkie wartości parametru \(m\), dla których równanie \(f(x)=m\) nie ma rozwiązania.
Rozwiązanie
a) Jeżeli \(x\in(-\infty,-2)\), to oba wyrażenia pod wartościami bezwzględnymi są ujemne:
Stąd
Funkcja jest na tym przedziale stała, więc jej zbiorem wartości jest \(\{3\}\).
b) Punkty, w których zmieniają się znaki wyrażeń pod wartościami bezwzględnymi, to \(-2\) i \(1\). Rozpatrujemy trzy przedziały:
Otrzymujemy dwie poziome półproste połączone odcinkiem prostej. W punktach \((-2,3)\) i \((1,-3)\) wykres jest ciągły.
c) Miejsce zerowe leży w przedziale \([-2,1)\), w którym \(f(x)=-2x-1\):
d) Z wykresu lub wzoru przedziałowego odczytujemy zbiór wartości funkcji:
Równanie \(f(x)=m\) nie ma rozwiązania dokładnie wtedy, gdy \(m\) nie należy do tego zbioru.
Zadanie 14.
Dane jest równanie \(\left|\dfrac2x+3\right|=p\) z niewiadomą \(x\). Wyznacz liczbę rozwiązań tego równania w zależności od parametru \(p\).
Rozwiązanie
Dziedziną wyrażenia jest \(\mathbb R\setminus\{0\}\). Rozpatrujemy wykres funkcji
Równanie \(F(x)=p\) opisuje punkty przecięcia tego wykresu z prostą poziomą \(y=p\). Możemy też rozwiązać dwa równania:
Dla \(p\lt 0\) wartość bezwzględna nie może być równa \(p\). Dla \(p=0\) otrzymujemy jedno rozwiązanie \(x=-\frac23\). Dla \(p\gt 0\) zwykle otrzymujemy po jednym rozwiązaniu z każdej gałęzi; wyjątkiem jest \(p=3\), gdy pierwsze równanie prowadziłoby do sprzeczności \(\frac2x=0\).
Zadanie 15.
Wyznacz dziedzinę i najmniejszą wartość funkcji \(f(x)=\log_{\frac{\sqrt2}{2}}(8x-x^2)\).
Rozwiązanie
Argument logarytmu musi być dodatni:
Stąd dziedziną funkcji jest \(D=(0,8)\).
Podstawa logarytmu \(\frac{\sqrt2}{2}\) należy do \((0,1)\), więc funkcja logarytmiczna jest malejąca. Najmniejszą wartość \(f\) otrzymamy dla największej wartości argumentu \(8x-x^2\). Parabola
osiąga maksimum równe \(16\) dla \(x=4\). Zatem
Ponieważ \(\frac{\sqrt2}{2}=2^{-1/2}\) i \(16=2^4\), mamy \((2^{-1/2})^{-8}=2^4\).
Zadanie 16.
Wykres funkcji \(f(x)=\frac ax\) dla \(x\in\mathbb R\setminus\{0\}\), gdzie \(a\ne0\), przesunięto o wektor \(\vec u=[-3,2]\) i otrzymano wykres funkcji \(g\). Do wykresu funkcji \(g\) należy punkt \(A=(-4,6)\). Oblicz \(a\), następnie rozwiąż nierówność \(g(x)\lt 4\).
Rozwiązanie
Przesunięcie wykresu o wektor \([-3,2]\) oznacza przesunięcie o 3 jednostki w lewo i o 2 jednostki w górę. Zatem
Punkt \(A=(-4,6)\) należy do wykresu funkcji \(g\), więc
Stąd \(a=-4\), a więc \(g(x)=-\frac4{x+3}+2\). Rozwiązujemy nierówność:
Punkty krytyczne to \(-5\) (miejsce zerowe licznika) i \(-3\) (punkt wyłączony z dziedziny). Analiza znaków ilorazu daje przedziały \((-\infty,-5)\) oraz \((-3,\infty)\).
Zadanie 17.
Na rysunku przedstawiony jest wykres funkcji logarytmicznej opisanej wzorem \(f(x)=\log_p x\).
a) Na podstawie tego wykresu wyznacz \(p\).
b) Oblicz \(f(0,125)\).
c) Sporządź wykres funkcji \(g(x)=|f(x-4)|\).
d) Podaj miejsce zerowe funkcji \(g\).
Rozwiązanie
a) Z wykresu odczytujemy między innymi punkt \((2,1)\). Ponieważ \(\log_p2=1\), otrzymujemy \(p=2\).
b) Liczba \(0,125\) jest równa \(\frac18=2^{-3}\), zatem
c) Najpierw przesuwamy wykres \(y=f(x)\) o 4 jednostki w prawo, otrzymując \(y=f(x-4)=\log_2(x-4)\). Następnie fragment leżący poniżej osi \(Ox\) odbijamy symetrycznie względem tej osi, ponieważ bierzemy wartość bezwzględną.
d) Wartość bezwzględna jest równa zero dokładnie wtedy, gdy wyrażenie pod nią jest równe zero:
Zadanie 18.
Na rysunku przedstawiono wykres pewnej funkcji wykładniczej \(f(x)=a^x\) dla \(x\in\mathbb R\):
a) Narysuj wykres funkcji \(g\), który jest obrazem wykresu funkcji \(f\) w przesunięciu o wektor \(\vec u=[2,-1]\).
b) Wyznacz \(a\) i zapisz wzór funkcji \(g\) otrzymanej w wyniku tego przesunięcia.
c) Odczytaj z wykresu zbiór wszystkich argumentów, dla których \(g(x)\gt 0\).
Rozwiązanie
Z wykresu odczytujemy punkt \((-1,2)\) należący do wykresu \(f\). Zatem
Funkcja ma wzór \(f(x)=(\frac12)^x\). Przesunięcie o wektor \([2,-1]\) oznacza przesunięcie o 2 jednostki w prawo i 1 jednostkę w dół:
Rozwiązujemy nierówność:
Ponieważ podstawa należy do \((0,1)\), nierówność jest spełniona dla \(x-2\lt 0\).
Zadanie 19.
Narysuj wykres funkcji \(f(x)=|x-1|+3\) określonej dla \(x\in\mathbb R\), a następnie na jego podstawie podaj liczbę rozwiązań równania \(f(x)=m\) w zależności od parametru \(m\in\mathbb R\).
Rozwiązanie
Korzystamy z definicji wartości bezwzględnej:
Wykres składa się z dwóch półprostych i ma wierzchołek w punkcie \((1,3)\).
Prosta \(y=m\) nie przecina wykresu dla \(m\lt 3\), jest styczna do niego w wierzchołku dla \(m=3\), a dla \(m\gt 3\) przecina obie gałęzie.
Zadanie 20.
Funkcja liniowa \(f\) określona jest wzorem \(f(x)=ax+b\) dla \(x\in\mathbb R\).
a) Dla \(a=2008\) i \(b=2009\) zbadaj, czy do wykresu tej funkcji należy punkt \(P=(2009,2009^2)\).
b) Narysuj w układzie współrzędnych zbiór
Rozwiązanie
a) Podstawiamy współrzędną \(x=2009\) do wzoru funkcji:
Otrzymana wartość jest równa drugiej współrzędnej punktu \(P\).
b) Dla ustalonego \(x\) parametr \(b\) zmienia się od \(-2\) do \(1\), więc
Rysujemy proste brzegowe \(y=-\frac12x-2\) i \(y=-\frac12x+1\), ograniczamy pas prostymi \(x=-1\) i \(x=3\), a następnie zaznaczamy cały obszar wraz z brzegiem. Jego wierzchołki to \((-1,-\frac32)\), \((-1,\frac32)\), \((3,-\frac12)\) i \((3,-\frac72)\).
Zadanie 21.
Na rysunku przedstawiony jest wykres funkcji wykładniczej \(f(x)=a^x\) dla \(x\in\mathbb R\).
a) Oblicz \(a\).
b) Narysuj wykres funkcji \(g(x)=|f(x)-2|\) i podaj wszystkie wartości parametru \(m\in\mathbb R\), dla których równanie \(g(x)=m\) ma dokładnie jedno rozwiązanie.
Rozwiązanie
a) Z zaznaczonego na wykresie punktu \((2,3)\) odczytujemy \(f(2)=3\). Zatem
Podstawa funkcji wykładniczej jest dodatnia, więc \(a=\sqrt3\).
b) Najpierw przesuwamy wykres \(f\) o dwie jednostki w dół, otrzymując \(y=f(x)-2\), a potem część leżącą poniżej osi \(Ox\) odbijamy symetrycznie względem tej osi.
Funkcja \(g\) ma minimum \(0\). Dla \(0\lt m\lt 2\) prosta \(y=m\) przecina wykres dwa razy. Dla \(m=0\) ma jedno przecięcie, a dla \(m\ge2\) — także dokładnie jedno, ponieważ lewa gałąź dąży do poziomu \(y=2\), lecz go nie osiąga.
Zadanie 22.
Wyznacz dziedzinę funkcji \(f(x)=\log_{2\cos x}(9-x^2)\) i zapisz ją w postaci sumy przedziałów liczbowych.
Rozwiązanie
Logarytm jest określony, gdy jego argument jest dodatni, podstawa jest dodatnia oraz różna od \(1\):
Z pierwszego warunku: \(-3\lt x\lt 3\). Ponieważ \(3\lt \pi\), w tym przedziale nierówność \(\cos x\gt 0\) daje
Trzeba jeszcze wykluczyć rozwiązania równania \(\cos x=\frac12\), czyli w rozważanym przedziale punkty \(x=-\frac\pi3\) i \(x=\frac\pi3\).
Zadanie 23.
Dany jest wykres funkcji logarytmicznej \(f\).
a) Wyznacz wzór funkcji \(f\).
b) Narysuj wykres funkcji \(g(x)=|f(x)-2|\).
c) Odczytaj z rysunku zbiór argumentów, dla których wartości funkcji \(g\) są nie mniejsze od wartości funkcji \(f\).
Rozwiązanie
Z wykresu odczytujemy, że funkcja jest określona dla \(x\gt0\), ma miejsce zerowe \(x=1\) i przechodzi przez punkt \((2,1)\). Zatem
\[ f(x)=\log_2 x. \]Wobec tego
\[ g(x)=|\log_2 x-2|. \]Aby wyznaczyć zbiór argumentów z punktu c), rozwiązujemy nierówność
\[ |\log_2x-2|\ge \log_2x. \]Po oznaczeniu \(t=\log_2x\) otrzymujemy \(|t-2|\ge t\), co jest równoważne warunkowi \(t\le1\). Stąd
\[ 0\lt x\le2. \]Zadanie 24.
Na rysunku narysowano fragment wykresu funkcji \(f(x)=2^{x-3}-b\) określonej dla \(x\in\mathbb R\).
a) Podaj wartość \(b\).
b) Naszkicuj wykres funkcji \(g(x)=|f(x)|\).
c) Podaj wszystkie wartości parametru \(p\), dla których równanie \(g(x)=p\) ma dokładnie jedno rozwiązanie.
Rozwiązanie
a) Z wykresu odczytujemy asymptotę poziomą \(y=-2\). Dla funkcji \(2^{x-3}-b\) asymptotą jest \(y=-b\), zatem \(b=2\).
b) Wykres \(g(x)=|f(x)|\) otrzymujemy, odbijając względem osi \(Ox\) tę część wykresu \(f\), która leży poniżej tej osi.
c) Wartość \(0\) jest osiągana tylko dla \(x=4\). Dla \(0\lt p\lt 2\) prosta \(y=p\) ma z wykresem dwa punkty wspólne. Dla \(p\ge2\) istnieje dokładnie jedno przecięcie, bo lewa gałąź zbliża się do \(y=2\), ale tej wartości nie osiąga.
Zadanie 25.
Na rysunku przedstawiono fragment wykresu funkcji \(h\) otrzymanego przez przesunięcie o wektor \([2,1]\) wykresu funkcji \(f\) określonej wzorem \(f(x)=\dfrac ax\) dla \(x\in\mathbb R\) i \(x\ne0\).
Wyznacz wzór funkcji \(h\), a następnie sprawdź, czy punkt \(M=(\sqrt3,-2\sqrt3-3)\) należy do jej wykresu.
Rozwiązanie
Przesunięcie wykresu \(f(x)=\frac ax\) o wektor \([2,1]\) daje
Z wykresu odczytujemy na przykład punkt \((3,3)\). Podstawiamy go:
Zatem \(h(x)=\frac2{x-2}+1\). Sprawdzamy pierwszą współrzędną punktu \(M\):
Zadanie 26.
Wyznacz miejsca zerowe funkcji
\[ f(x)= \begin{cases} x+5 & \text{dla } x\lt-5,\\ -x+2 & \text{dla } -5\le x\lt5,\\ x-6 & \text{dla } x\ge5. \end{cases} \]Rozwiązanie
Rozpatrujemy każdy z przedziałów definicji osobno.
Dla \(x\lt-5\): \(x+5=0\) daje \(x=-5\), lecz liczba ta nie należy do tego przedziału.
Dla \(-5\le x\lt5\):
\[ -x+2=0 \iff x=2. \]Dla \(x\ge5\):
\[ x-6=0 \iff x=6. \]Zadanie 27.
Funkcja \(f\) jest określona wzorem
\[ f(x)=\frac{1}{x+1}-1 \]dla wszystkich liczb rzeczywistych \(x\ne-1\). Rozwiąż nierówność
\[ f(x)\gt f(2-x). \]Rozwiązanie
Dziedzina nierówności:
\[ x\ne-1,\qquad x\ne3. \]Podstawiamy wzór funkcji:
\[ \frac1{x+1}-1\gt\frac1{3-x}-1. \]Stąd
\[ \frac1{x+1}-\frac1{3-x}\gt0, \] \[ \frac{2(1-x)}{(x+1)(3-x)}\gt0. \]Punkty krytyczne to \(-1\), \(1\) i \(3\). Analiza znaków daje
\[ x\in(-1,1)\cup(3,+\infty). \]Zadanie 28.
Narysuj wykres funkcji \(f\) określonej w przedziale \([-2,2]\) wzorem
\[ f(x)=2^x-1. \]Rozwiązanie
Do narysowania wykresu możemy wykorzystać między innymi punkty
\[ (-2,-\tfrac34),\quad(-1,-\tfrac12),\quad(0,0),\quad(1,1),\quad(2,3). \]Zadanie 29.
Dane są funkcje liniowe \(g\) i \(h\) określone wzorami: \(g(x)=ax+b\) i \(h(x)=bx+a\). Wiadomo, że funkcja \(g\) jest rosnąca, a \(h\) malejąca.
a) Wyznacz pierwszą współrzędną punktu przecięcia wykresów tych funkcji.
b) Oblicz liczby \(a\) i \(b\) wiedząc, że wykresy funkcji \(g\) i \(h\) są prostymi prostopadłymi, a punkt ich przecięcia leży na osi \(Ox\).
Rozwiązanie
Ponieważ \(g\) jest rosnąca, mamy \(a\gt0\), a ponieważ \(h\) jest malejąca, mamy \(b\lt0\). W szczególności \(a\ne b\).
Punkt przecięcia spełnia
\[ ax+b=bx+a. \]Zatem
\[ (a-b)x=a-b, \]czyli
\[ x=1. \]Jeżeli punkt przecięcia leży na osi \(Ox\), to dla \(x=1\) jego druga współrzędna jest równa zero:
\[ a+b=0. \]Proste są prostopadłe, więc iloczyn ich współczynników kierunkowych jest równy \(-1\):
\[ ab=-1. \]Z \(b=-a\) otrzymujemy \(-a^2=-1\), a ponieważ \(a\gt0\),
\[ a=1,\qquad b=-1. \]Zadanie 30.
Funkcja \(g\) jest określona w zbiorze wszystkich liczb rzeczywistych w następujący sposób: jeśli \(x\in[k,k+1)\) dla pewnej liczby całkowitej \(k\), to \(g(x)=kx-k-1\).
a) Narysuj wykres funkcji \(g\) w przedziale \([-2,0)\).
b) Uzasadnij, że funkcja \(g\) nie ma miejsc zerowych.
c) Rozwiąż równanie \(g(x)=2010\).
Rozwiązanie
W przedziale \([-2,-1)\) mamy \(k=-2\), więc
\[ g(x)=-2x+1. \]W przedziale \([-1,0)\) mamy \(k=-1\), więc
\[ g(x)=-x. \]Jeżeli \(g(x)=0\), to dla pewnej liczby całkowitej \(k\) oraz \(x\in[k,k+1)\) zachodzi
\[ kx-k-1=0. \]Dla \(k=0\) równanie jest sprzeczne. Dla \(k\ne0\) mamy \(x=1+\frac1k\). Dla żadnej liczby całkowitej \(k\ne0\) liczba ta nie należy do przedziału \([k,k+1)\), więc funkcja nie ma miejsc zerowych.
Równanie \(g(x)=2010\) prowadzi do
\[ kx-k-1=2010, \] \[ x=1+\frac{2011}{k}. \]Warunek \(x\in[k,k+1)\) spełnia jedynie \(k=45\). Wtedy
\[ x=1+\frac{2011}{45}=\frac{2056}{45}. \]Zadanie 31.
Narysuj wykres funkcji \(f\) określonej wzorem \(f(x)=x^2-4|x|\) i na jego podstawie wyznacz liczbę rozwiązań równania \(f(x)=m\) w zależności od wartości parametru \(m\).
Rozwiązanie
Usuwamy wartość bezwzględną:
Obie części są fragmentami parabol skierowanych ramionami w górę. Wierzchołki mają współrzędne \((-2,-4)\) oraz \((2,-4)\), a wykres jest symetryczny względem osi \(Oy\).
Liczbę rozwiązań odczytujemy jako liczbę punktów przecięcia wykresu z prostą poziomą \(y=m\):
- dla \(m\lt -4\) — brak punktów przecięcia;
- dla \(m=-4\) — dwa punkty;
- dla \(-4\lt m\lt 0\) — cztery punkty;
- dla \(m=0\) — trzy punkty: \(x=-4,0,4\);
- dla \(m\gt 0\) — dwa punkty.
Zadanie 32.
Na rysunku przedstawiony jest fragment wykresu funkcji logarytmicznej \(f\) określonej wzorem \(f(x)=\log_2(x-p)\).
a) Podaj wartość \(p\).
b) Narysuj wykres funkcji określonej wzorem \(y=|f(x)|\).
c) Podaj wszystkie wartości parametru \(m\), dla których równanie \(|f(x)|=m\) ma dwa rozwiązania o przeciwnych znakach.
Rozwiązanie
a) Asymptotą pionową wykresu jest prosta \(x=-4\), więc \(p=-4\) i \(f(x)=\log_2(x+4)\).
b) Część wykresu funkcji \(f\) leżącą nad osią \(Ox\) pozostawiamy bez zmian. Część leżącą pod osią odbijamy symetrycznie względem osi \(Ox\). Otrzymujemy wykres \(y=|\log_2(x+4)|\).
c) Dla \(m\gt 0\) równanie jest równoważne alternatywie
Jego rozwiązania to \(x_1=2^m-4\) oraz \(x_2=2^{-m}-4\). Dla \(m\gt 0\) zawsze \(x_2\lt 0\). Aby rozwiązania miały przeciwne znaki, potrzebujemy \(x_1\gt 0\):
Zadanie 33.
Dana jest funkcja \(f\) określona wzorem \(f(x)=\frac{|x+3|+|x-3|}{x}\) dla każdej liczby rzeczywistej \(x\ne0\). Wyznacz zbiór wartości tej funkcji.
Rozwiązanie
Rozpatrujemy przedziały wyznaczone przez liczby \(-3,0,3\). Dla \(x\le-3\) licznik jest równy \(-2x\), więc \(f(x)=-2\).
Dla \(-3\lt x\lt 0\) licznik wynosi 6, zatem \(f(x)=\frac6x\) i zbiór wartości na tym przedziale to \((-\infty,-2)\). Razem z wartością dla \(x=-3\) otrzymujemy \((-\infty,-2]\).
Dla \(0\lt x\lt 3\) także \(f(x)=\frac6x\), co daje \((2,+\infty)\). Dla \(x\ge3\) licznik wynosi \(2x\), więc \(f(x)=2\).
Punkty \(x=-3\) i \(x=3\) należy uwzględnić: w obu przypadkach funkcja przyjmuje odpowiednio wartości \(-2\) i \(2\). Punkt \(x=0\) jest wyłączony z dziedziny, a na przedziałach sąsiadujących z zerem iloraz \(\frac6x\) jest nieograniczony, co daje obie nieskończone części zbioru wartości.
Zadanie 34.
Liczby \(-1\) i \(3\) są miejscami zerowymi funkcji kwadratowej \(f\). Oblicz \(\frac{f(6)}{f(12)}\).
Rozwiązanie
Funkcja ma postać \(f(x)=a(x+1)(x-3)\) dla pewnego \(a\ne0\). W ilorazie współczynnik \(a\) się skraca:
Zadanie 35.
Wyznacz wszystkie wartości parametru \(a\), dla których wykresy funkcji \(f\) i \(g\), określonych wzorami \(f(x)=x-2\) oraz \(g(x)=5-ax\), przecinają się w punkcie o obu współrzędnych dodatnich.
Rozwiązanie
W punkcie przecięcia \(x-2=5-ax\), więc \((a+1)x=7\). Dla \(a\ne-1\):
Warunek \(x\gt 0\) daje \(a\gt -1\). Przy dodatnim mianowniku warunek \(y\gt 0\) jest równoważny \(5-2a\gt 0\), czyli \(a\lt \frac52\).
Zadanie 36.
Na rysunku przedstawiono fragment wykresu funkcji wykładniczej określonej wzorem \(f(x)=(\frac12)^x\).
Rozważamy funkcję \(g\) określoną wzorem \(g(x)=\left|f(x+3)-2\right|\). Wyznacz wszystkie wartości parametru \(k\), dla których równanie \(g(x)=k\) ma dwa rozwiązania takie, że ich iloczyn jest liczbą ujemną.
Rozwiązanie
Najpierw przesuwamy wykres \(f\) o wektor \([-3,-2]\), a następnie część poniżej osi \(Ox\) odbijamy ku górze. Funkcja \(g\) ma dwa ramiona rozdzielone miejscem zerowym i dla \(0\lt k\lt 2\)>
Aby ich iloczyn był ujemny, jedno rozwiązanie musi leżeć na lewo od zera, a drugie na prawo. Wartość graniczną wyznacza
Dla \(k=\frac{15}{8}\) jedno rozwiązanie jest zerem, a dla \(k=2\) drugie ramię nie daje skończonego przecięcia, dlatego końce wykluczamy.
Zadanie 37.
Punkt \(A=(-5,3)\) jest środkiem symetrii wykresu funkcji homograficznej określonej wzorem \(f(x)=\dfrac{ax+7}{x+d}\), gdy \(x\ne-d\). Oblicz iloraz \(\frac da\). W poniższe kratki wpisz kolejno cyfrę jedności i pierwsze dwie cyfry po przecinku nieskończonego rozwinięcia dziesiętnego otrzymanego wyniku.
Rozwiązanie
Asymptoty wykresu funkcji mają równania \(x=-d\) oraz \(y=a\), a ich punkt przecięcia jest środkiem symetrii wykresu. Zatem
czyli \(d=5\) oraz
Zadanie 38.
Funkcja \(f\) jest określona wzorem \(f(x)=\frac{|x+2|}{x+2}-x+3|x-1|\) dla każdej liczby rzeczywistej \(x\ne-2\). Wyznacz zbiór wartości tej funkcji.
Rozwiązanie
Rozpatrujemy przedziały wyznaczone przez liczby \(-2\) i 1. Po usunięciu modułów otrzymujemy
Na pierwszym przedziale funkcja przyjmuje wartości \((10,+\infty)\), na drugim \((0,12)\), a na trzecim \([0,+\infty)\). Suma tych zbiorów jest równa
Zadanie 39.
Funkcja \(f\) jest określona wzorem \(f(x)=\left|\frac{x+2}{x-1}\right|-\frac{x+2}{|x-1|}+3\) dla każdej liczby rzeczywistej \(x\ne1\). Wyznacz zbiór jej wartości.
Rozwiązanie
Punkty zmiany postaci wzoru to \(x=-2\) i \(x=1\).
- Dla \(x\lt -2\) oba \(x+2\) i \(x-1\) są ujemne. Otrzymujemy \(f(x)=2\frac{x+2}{x-1}+3\). Funkcja \(\frac{x+2}{x-1}=1+\frac3{x-1}\) przyjmuje tu wartości z przedziału \((0,1)\), zatem \(f(x)\in(3,5)\).
- Dla \(-2\le x\lt 1\) bezpośrednie usunięcie modułów daje \(f(x)=3\).
- Dla \(x\gt 1\) oba ilorazy są równe i dodatnie, więc ponownie \(f(x)=3\).
Wartość 3 jest osiągana, natomiast 5 jest tylko granicą dla \(x\to-\infty\).
Zadanie 40.
Wyznacz wszystkie wartości parametru \(a\), dla których równanie \(|x-5|=(a-1)^2-4\) ma dwa różne rozwiązania dodatnie.
Rozwiązanie
Oznaczmy \(c=(a-1)^2-4\). Równanie \(|x-5|=c\) ma dwa różne rozwiązania wtedy i tylko wtedy, gdy \(c\gt 0\). Są nimi \(x_1=5-c\) i \(x_2=5+c\).
Przy \(c\gt 0\) liczba \(x_2\) jest dodatnia. Aby dodatnie było również \(x_1\), musi zachodzić \(c\lt 5\). Otrzymujemy więc
Stąd \(a-1\in(-3,-2)\cup(2,3)\).