Czy możliwe, by William Shakespeare – największy dramatopisarz wszech czasów – pozostawił swój „podpis” w tłumaczeniu Biblii?
Oto jedna z najciekawszych literackich zagadek wszech czasów – Psalm 46 i Szekspir.
Na pierwszy rzut oka nic nie łączy Williama Shakespeare z Księgą Psalmów. A jednak, gdy przyjrzymy się Psalmowi 46 w angielskim tłumaczeniu King James Version (1610–1611), odkrywamy fascynującą zależność liczbową — tak precyzyjną, że trudno nie zadać pytania: czy to tylko przypadek?

Oto dane:

Przyjrzyjmy się na treść psalmu oczywiście w wersji angielskiej (bo o takiej mówimy):

           Psalm 46

 1   2  3     4    5     6      
God is our refuge and strength, 

7  8      9     10  11   12 
a very present help in trouble.
   

     13    14   15 16  17     
Therefore will not we fear, 

  18   19   20   21   22     23
though the earth be removed, and

  24   25      26    27   28    
though the mountains be carried 

 29  30   31   32 33  34
into the midst of the sea;

  35   36    37     38     39  
Though the waters thereof roar 

40  41    42      43    44
and be troubled, though the 

    45     46
mountains shake with the
          -----
 swelling thereof.  Selah.

     There is a river, the streams
 whereof shall make glad the city of
 God, the holy place of the 
tabernacles of the most High.

     God is in the midst of her; she 
shall not be moved: God shall help her, 
and that right early.

     The Heathen raged, the kingdoms 
were moved: he uttered his voice, 
the earth melted.

     The Lord of hosts is with us; 
the God of Jacob is our refuge.  Selah.

     Come, behold the works of the Lord,
 what desolations he hath made in the earth.

     He maketh wars to cease unto 
the end of the earth; he breaketh the bow,

                  46   45   44    
 and cutteth the spear in sunder;
                 -----

43   42     41    40   39 38   37   
he burneth the chariot in the fire.

36  35    34   33   32 31 30  29
Be still, and know that I am God: 

28  27  26   25     24   23     22 
 I will be exalted among the heathen,

21  20  19   18    17 16   15
 I will be exalted in the earth. 

14   13  12  11   10  9   8   
The Lord of hosts is with us; 
   
 7   6  5    4   3   2    1
the God of Jacob is our refuge. Selah.

Fragment psalmu w układzie słów z numeracją pokazuje niezwykłą symetrię:

Zatem w Psalmie 46 znajdują się — dokładnie w miejscach odpowiadających liczbie 46 — słowa shake i spear.
A ponieważ Shakespeare miał wtedy 46 lat, powstała legenda, że tłumacze Biblii króla Jakuba „ukryli” jego nazwisko w tekście jako swoisty hołd dla najwybitniejszego pisarza Anglii.

King James Version (KJV) była ogromnym przedsięwzięciem językowym i religijnym epoki. Nad tłumaczeniem pracowało około 50 uczonych i duchownych z Oksfordu, Cambridge i Westminsteru. W tym samym czasie Shakespeare był już autorem Hamleta, Makbeta i Króla Leara – szczytu elżbietańskiego geniuszu.

W roku 1610 miał 46 lat, a kilka lat później (1616) zmarł.
Zatem jego twórczość i praca tłumaczy Biblii toczyły się dokładnie równolegle.

Matematyka w tym kontekście staje się narzędziem detektywistycznym:

Trzy niezależne fakty tworzą zaskakującą zbieżność. Czy to statystycznie możliwe, że to przypadek? Owszem — ale prawdopodobieństwo aż takiej precyzji wydaje się zaskakująco małe.

Nie istnieją żadne dowody historyczne, że Shakespeare uczestniczył w tłumaczeniu Biblii. Tłumacze KJV działali w ramach królewskiej komisji, a ich styl różni się od języka dramatów. A jednak sama myśl, że ktoś z zespołu mógł „po cichu” złożyć literacki ukłon wielkiemu autorowi, rozbudza wyobraźnię.

Niektórzy badacze żartobliwie zauważają, że gdyby Shakespeare rzeczywiście zostawił w tłumaczeniu Biblii swój „podpis”, zrobiłby to w sposób godny poety — subtelny, ukryty i symboliczny.

Matematyczne podejście pozwala spojrzeć na to spostrzeżenie jak na zagadkę z prawdopodobieństwa.
Załóżmy, że w psalmie znajduje się ok. 200 słów.
Prawdopodobieństwo, że akurat 46. słowo to „shake”, a 46. od końca – „spear”, jest znikome, jeśli przyjmiemy losowy rozkład słów.
Ale tłumaczenie nie jest losowe — więc efekt mógł wyniknąć z literackiego przypadku, a nie z planu.

Z perspektywy matematyki to przykład, jak umysł szuka wzorców nawet tam, gdzie rządzi przypadek — a odkrycie takiego wzoru budzi w nas zachwyt, który łączy naukę i sztukę.

Psalm 46 i jego tajemnicze powiązanie z Szekspirem to doskonały przykład, że matematyka potrafi ożywiać humanistyczne treści.

Czy to przypadek? Być może.
A może jednak znak, że matematyka i literatura mają wspólną pasję – poszukiwanie ukrytego porządku w świecie słów i myśli.

Tomasz Grębski
listopad 2025