Rozdział 07 · The Mathteacher

Funkcje — wykresy i własności

70 autorskich zadań i 40 różnych wykresów. Odczytuj, porównuj, licz i wyciągaj wnioski — także z wykresów z przerwami, odcinkami stałymi i otwartymi końcami.

70autorskich zadań
30zamkniętych
20Prawda–Fałsz
20otwartych
Zanim zaczniesz

Minimum teorii.
Maksimum przydatności.

Osiem krótkich zasad odczytywania własności funkcji z wykresu — na jednym wspólnym przykładzie.

Jak pracować? Najpierw sprawdź jednostkę na osiach i puste oraz zamalowane końce. Potem odczytaj argumenty na osi poziomej i wartości na pionowej. Pamiętaj: nie każdy punkt zaznaczony pustym kółkiem należy do wykresu.
Jeden wykres — osiem ważnych odczytów
W przykładach w kartach poniżej korzystamy z tego samego wykresu funkcji \(f\).
-3-2-112-2-112 x y 0
● punkt należy do wykresu   ○ punkt wyłączony Wykres poglądowy, wykonany w skali.
01 · Argument i wartość

Odczytaj punkt, potem oblicz

Punkt \((a,b)\) na wykresie oznacza, że \(f(a)=b\). Argument odczytujemy na osi \(x\), a wartość funkcji na osi \(y\). W tym zestawie potrzebne odczyty można wykonać z punktów kratowych.

Na wspólnym wykresie: \(f(-1)=1\), \(f(0)=-2\), \(f(2)=0\). W punkcie \(x=0\) kółko na wysokości \(2\) jest puste; liczy się punkt zamalowany na wysokości \(-2\).

Gdy w zadaniu występuje kilka wartości funkcji, najpierw odczytaj je osobno, a dopiero potem wykonaj działania:

\(\displaystyle f(0)-2f(-1)=-2-2\cdot1=-4.\)

Uwaga: dla jednego argumentu funkcja może mieć tylko jedną wartość. Dwa zamalowane punkty jeden nad drugim nie tworzą wykresu funkcji.

02 · Dziedzina

Patrz na wykres z lewej na prawą

Dziedzina \(D_f\) to zbiór argumentów \(x\), dla których funkcja ma wartość. Wyobraź sobie rzut wykresu na oś poziomą: zaznacz wszystkie te \(x\), nad którymi lub pod którymi leży choć jeden punkt wykresu.

Na wspólnym wykresie: \(D_f=[-3,2]\). Chociaż punkt \((0,2)\) jest pusty, argument \(0\) należy do dziedziny, ponieważ punkt \((0,-2)\) jest zamalowany.

Patent: sprawdzaj osobno lewy i prawy koniec oraz ewentualne przerwy. Punkt zamalowany oznacza włączenie końca (nawias kwadratowy), punkt pusty — wyłączenie (nawias okrągły), chyba że przy tym samym \(x\) jest inny punkt należący do wykresu.

Jeśli wykres składa się z rozłącznych części, dziedzina może być sumą przedziałów lub zbiorem pojedynczych liczb. Nie dopowiadaj odcinków, których nie ma na rysunku.

03 · Zbiór wartości

Teraz spójrz z dołu do góry

Zbiór wartości \(W_f\) zawiera wszystkie liczby \(y\), które funkcja rzeczywiście przyjmuje. Tym razem odczytuj wysokości punktów na osi pionowej.

Na wspólnym wykresie: najniższa osiągana wysokość wynosi \(-2\), a do wysokości \(2\) wykres jedynie się zbliża. Zatem:

\(\displaystyle W_f=[-2,2).\)

Uwaga: nie każdy zbiór wartości jest jednym przedziałem — mogą wystąpić luki lub pojedyncze wysokości, np. \(\{-3\}\cup[1,5)\). Pusty punkt na pewnej wysokości nie wyklucza jej, jeżeli wykres osiąga tę samą wysokość w innym miejscu.

Patent: poziomy odcinek daje tylko jedną wartość funkcji, choć zawiera nieskończenie wiele argumentów.

04 · Miejsca zerowe i równania

Szukaj przecięć z poziomem

Miejsce zerowe to argument, dla którego \(f(x)=0\), czyli punkt przecięcia wykresu z osią \(x\). Pustego kółka leżącego na osi nie liczymy.

Na wspólnym wykresie: równanie \(f(x)=0\) ma dwa rozwiązania:

\(\displaystyle x=-2\quad\text{lub}\quad x=2.\)

Aby rozwiązać \(f(x)=c\), poprowadź w myślach poziomą prostą \(y=c\) i wypisz argumenty punktów przecięcia, nie ich wysokości. Na przykład \(f(x)=1\) ma jedno rozwiązanie \(x=-1\), natomiast \(f(x)=2\) nie ma rozwiązań, bo odpowiadający mu koniec odcinka jest pusty.

Patent: gdy cała część wykresu leży na poziomie \(y=c\), rozwiązań jest nieskończenie wiele. Uwzględniaj także punkty izolowane.

05 · Znaki funkcji

Nad osią, pod osią, na osi

Najpierw ustal, gdzie leży wykres względem osi \(x\). Nad osią: \(f(x)>0\). Pod osią: \(f(x)<0\). Na osi: \(f(x)=0\).

Dla \(f(x)\geq0\) dołączamy miejsca zerowe, a dla \(f(x)\leq0\) wybieramy punkty na osi i pod nią — zawsze tylko te, które należą do wykresu.

Na wspólnym wykresie:

\(\displaystyle f(x)>0\iff x\in(-2,0),\)
\(\displaystyle f(x)\geq0\iff x\in[-2,0)\cup\{2\}.\)

Pułapka: dla \(x=0\) funkcja ma wartość \(-2\), nie \(2\). W odpowiedzi podajemy argumenty \(x\), a nie wartości \(y\).

06 · Porównanie z liczbą

Oś zastąp prostą poziomą

Warunek \(f(x)>2\) oznacza punkty powyżej prostej \(y=2\), a \(f(x)\leq-1\) — punkty na lub poniżej prostej \(y=-1\). Ta sama metoda działa dla dowolnej liczby, nie tylko dla zera.

Na wspólnym wykresie: aby znaleźć argumenty spełniające \(f(x)\geq1\), zaznacz poziom \(y=1\), wybierz punkty na nim i wyżej, a następnie odczytaj ich argumenty:

\(\displaystyle f(x)\geq1\iff x\in[-1,0).\)

Przy warunku z dwoma granicami, np. \(0\leq f(x)<3\), szukaj fragmentów wykresu mieszczących się w odpowiednim poziomym pasie. Znak \(\leq\) włącza poziom brzegowy, a \(<\) go wyklucza.

Patent: jeśli polecenie dotyczy tylko liczb całkowitych, najpierw znajdź cały zbiór, a dopiero potem wypisz należące do niego liczby całkowite. Tutaj dla \(f(x)\geq1\) jedynym argumentem całkowitym jest \(-1\).

07 · Monotoniczność

Obserwuj ruch od lewej do prawej

Rosnąca: gdy \(x\) się zwiększa, \(f(x)\) rośnie. Malejąca: wartości spadają. Stała: wartości się nie zmieniają. Funkcja niemalejąca może też być chwilami stała, podobnie nierosnąca.

Na wspólnym wykresie: funkcja jest rosnąca osobno na przedziałach \([-3,0)\) i \([0,2]\). Nie jest jednak rosnąca na całej dziedzinie, ponieważ przy przejściu przez \(x=0\) wartość spada z okolic \(2\) do \(-2\).

Patent: sprawdzaj nie tylko nachylenie każdego odcinka, lecz także skoki, puste końce i przerwy. Odcinek poziomy wyklucza ścisłą rosnącość lub malejącość na przedziale, który go zawiera.

Jeśli zadanie prosi o maksymalne przedziały monotoniczności, nie dziel ich bez potrzeby. Dwa przedziały mogą mieć wspólny koniec w punkcie zmiany kierunku, ale nie wolno łączyć ich przez lukę w dziedzinie.

08 · Wartości skrajne

Czy najwyższy i najniższy punkt istnieją?

Wartość największa to najwyższa wysokość osiągana przez wykres; wartość najmniejsza to najniższa wysokość osiągana przez wykres. To nie to samo co argument, w którym funkcja przyjmuje daną wartość.

Na wspólnym wykresie: najmniejsza wartość wynosi \(-2\) i jest przyjmowana dla \(x=0\). Wartość największa nie istnieje: wykres zbliża się do wysokości \(2\), lecz punkt \((0,2)\) jest pusty.

Uwaga: wartość skrajna może wystąpić dla jednego argumentu, wielu argumentów, a nawet dla wszystkich argumentów pewnego przedziału. Jeśli górny koniec jest pusty i brak innego punktu na tej wysokości, nie zapisuj go jako wartości największej.

Gdy polecenie ogranicza argumenty, np. do \(x\in[0,2]\), bierz pod uwagę tylko tę część wykresu. W naszym przykładzie na \([0,2]\) wartość największa wynosi \(0\) i występuje dla \(x=2\).

Teraz Twoja kolej

Trening maturalny

Pracuj po kolei lub wybierz temat. Każde zadanie ma odpowiedź i pełne rozwiązanie.

Zadania zamknięte

01–30

W każdym zadaniu wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród A–D.

ZADANIE 01Argument i wartośćI · podstawa

Na podstawie wykresu wskaż wartość \(f(-2)\).

Wykres funkcji f do zadania 1Układ współrzędnych z kwadratową siatką co jedną jednostkę. Zamalowane końce należą do wykresu; niezamalowane są wyłączone.−6−5−4−3−2−11234567−3−2−11230xy
1 kratka = 1 jednostka
Odpowiedź do zadania 1
Zaznacz jedną odpowiedź.Poprawnie. Dobra robota!Ta odpowiedź wymaga poprawy. Spróbuj ponownie lub zajrzyj do rozwiązania.
Odpowiedź i rozwiązanie
Odpowiedź: D. \(1\)

Dla argumentu \(-2\) punkt wykresu znajduje się na wysokości \(1\). Odczytujemy punkt \((-2,1)\), zatem \(f(-2)=1\).

Zapamiętaj. Argument odczytujesz na osi poziomej, a wartość na pionowej.
ZADANIE 02DziedzinaII · standard

Wykres składa się z dwóch oddzielnych części. Dziedziną funkcji jest

Wykres funkcji f do zadania 2Układ współrzędnych z kwadratową siatką co jedną jednostkę. Zamalowane końce należą do wykresu; niezamalowane są wyłączone.−7−6−5−4−3−2−1123456−3−2−112340xy
1 kratka = 1 jednostka
Odpowiedź do zadania 2
Zaznacz jedną odpowiedź.Poprawnie. Dobra robota!Ta odpowiedź wymaga poprawy. Spróbuj ponownie lub zajrzyj do rozwiązania.
Odpowiedź i rozwiązanie
Odpowiedź: B. \((-6,-2]\) \(\cup(0,5]\)

Pierwsza część odpowiada argumentom od \(-6\) bez tego końca do \(-2\) włącznie. Druga zaczyna się za \(0\) i kończy w \(5\) włącznie.

Pomiędzy tymi częściami nie ma wykresu. Dziedzina to \((-6,-2]\) \(\cup(0,5]\).

ZADANIE 03Zbiór wartościII · standard

Który zbiór zawiera wszystkie i tylko wartości przyjmowane przez funkcję?

Wykres funkcji f do zadania 3Układ współrzędnych z kwadratową siatką co jedną jednostkę. Zamalowane końce należą do wykresu; niezamalowane są wyłączone.−7−6−5−4−3−2−1123456−3−2−1123450xy
1 kratka = 1 jednostka
Odpowiedź do zadania 3
Zaznacz jedną odpowiedź.Poprawnie. Dobra robota!Ta odpowiedź wymaga poprawy. Spróbuj ponownie lub zajrzyj do rozwiązania.
Odpowiedź i rozwiązanie
Odpowiedź: A. \(\{-2\}\) \(\cup[1,4]\)

Lewy poziomy fragment daje jedynie wartość \(-2\). Środkowy przyjmuje wszystkie wartości od \(1\) do \(4\) włącznie. Prawy daje wartość \(2\), która już należy do tego przedziału.

Nie są przyjmowane wartości pomiędzy \(-2\) a \(1\). Stąd \(W_f=\{-2\}\) \(\cup[1,4]\).

Dalsza część dostępna jest dla Użytkowników PREMIUM  👉 Abonament PREMIUM

Powiększony wykres

Na mniejszym ekranie przewijaj wykres w bok. Klawisz Esc zamyka podgląd.

Wyczyścić odpowiedzi i postęp?
Rozpoczniesz pracę z dostępnymi zadaniami od początku.