Matematyka w praktyce

Liczby ujemne w świecie rzeczywistym

Liczba ujemna nie oznacza po prostu „czegoś złego”. Najczęściej informuje, że znajdujemy się po drugiej stronie ustalonego poziomu odniesienia: poniżej zera, poniżej poziomu morza, poniżej par, poniżej salda zerowego albo w kierunku przeciwnym do przyjętego.

finansetemperaturawysokośćsportgryinformatyka
Oś liczbowa – punkt odniesienia to \(0\)
−

Najważniejsza idea: zawsze pytaj „względem czego?”

Zero jest poziomem odniesienia. W temperaturze oznacza \(0^\circ\text{C}\), w saldzie bankowym — brak środków i brak zadłużenia, w wysokości — poziom morza, a w golfie — wynik zgodny z par. Znak minus mówi, że wartość leży po „ujemnej” stronie tej umownej granicy.

Laboratorium liczb ujemnych

Zmień dane i zobacz, jak znak liczby zmienia interpretację sytuacji.

01
pieniądze

Konto bankowe i finanse

Saldo ujemne oznacza, że wydaliśmy więcej środków, niż mieliśmy do dyspozycji. W rachunkach finansowych znak liczby jest więc informacją o kierunku przepływu lub o położeniu względem zera.

\[-100+2000=1900\]
Interpretacja: saldo \(-100\) zł po wpływie \(2000\) zł zmienia się na \(1900\) zł.
02
pomiar

Temperatura

W skali Celsjusza wartości poniżej \(0^\circ\text{C}\) zapisujemy jako ujemne. Na osi liczbowej liczba położona bardziej na lewo jest mniejsza.

\[-10<-6\]
Wniosek: \(-10^\circ\text{C}\) oznacza niższą temperaturę niż \(-6^\circ\text{C}\).
03
geografia

Wysokość względem poziomu morza

Poziom morza przyjmujemy jako \(0\). Wysokości nad nim są dodatnie, a miejsca położone poniżej poziomu morza mają wysokość ujemną.

\[h=-40\text{ m}\]
Interpretacja: punkt leży \(40\) m poniżej poziomu morza.
04
orientacja

Piętra i windy

W wielu budynkach poziomy pod ziemią oznacza się liczbami ujemnymi. Dodawanie liczby dodatniej odpowiada wtedy poruszaniu się w górę.

\[-5+3=-2\]
Interpretacja: z poziomu \(-5\) po przejechaniu trzech pięter w górę trafiamy na poziom \(-2\).
05
nauka

Notacja naukowa i bardzo małe liczby

Ujemny wykładnik potęgi pozwala wygodnie zapisywać bardzo małe wartości. Jest to niezbędne m.in. w fizyce, chemii, biologii i technice.

\[2\cdot10^{-7}=0{,}0000002\]
Idea: wykładnik \(-7\) oznacza przesunięcie przecinka o siedem miejsc w lewo względem \(2\).
06
rozrywka

Gry planszowe i punktacja

W niektórych grach można zarówno zdobywać, jak i tracić punkty. Liczby ujemne pozwalają prowadzić taki wynik bez osobnej kategorii „kar”.

\[8+(-12)=-4\]
Interpretacja: gracz miał \(8\) punktów, otrzymał karę \(12\) punktów i kończy z wynikiem \(-4\).
07
sport

Golf – wynik względem par

W golfie wynik często podaje się względem wartości „par”. Wynik ujemny oznacza, że zawodnik potrzebował mniej uderzeń niż przewidywany standard.

OkreślenieWynik względem par
Eagle\(-2\)
Birdie\(-1\)
Par\(0\)
Bogey\(+1\)
Przykład: na dołku par \(4\), wynik \(2\) uderzeń oznacza \(2-4=-2\).
08
informatyka

Gry komputerowe i wektory

W grafice komputerowej i projektowaniu gier położenie oraz ruch opisuje się za pomocą współrzędnych i wektorów. Ujemna składowa oznacza ruch w przeciwnym kierunku osi.

\[A=(2,5),\qquad B=(-1,1)\]\[\overrightarrow{AB}=B-A=(-3,-4)\]

Odległość między tymi punktami otrzymujemy z długości wektora:

\[|\overrightarrow{AB}|=\sqrt{(-3)^2+(-4)^2}=5\]
09
sport i pomiar

Prędkość wiatru w lekkiej atletyce

Gdy ustalimy dodatni kierunek zgodny z ruchem zawodnika, wiatr wiejący przeciwnie może być zapisany jako wartość ujemna. Znak przechowuje informację o kierunku, a wartość bezwzględna — o sile zjawiska.

\[v_w=-1{,}4\ \text{m/s}\]
Interpretacja: minus oznacza kierunek przeciwny do przyjętego zwrotu osi.
10
historia

Oś czasu jako model liczbowy

Dla celów matematycznych wydarzenia sprzed umownego punktu \(0\) można umieszczać po ujemnej stronie osi. Taki model pomaga obliczać odstępy czasu, choć historyczne kalendarze wymagają uwagi, ponieważ nie zawsze zawierają rok zerowy.

\[(-80)-(-150)=70\]
Model: między punktami \(-150\) i \(-80\) na osi liczbowej jest \(70\) jednostek.

Related Articles